W rozważaniach nad czynem Kajina (zamordowanie brata) i postawą Boga wobec mordercy, musimy cofnąć się do wcześniejszego wersetu. Gdy Kajin „rozzłościł się i popadł w przygnębienie”, Bóg go ostrzega. Oto słowa, którymi zwraca się Bóg do Kajina, gdy ten gniewa się na swojego brata Hewela (Abla) i prawdopodobnie planuje już jego zamordowanie:
Halo im-tejtiw se’et wejim lo tejtiw lapetach chatat rowets we’eleicha teszukato we’ata timszol-bo.
„A jeśli nie będziesz dobrze postępował – grzech leży u progu i ku tobie jest [skierowane] jego pożądanie, ale ty masz nad nim władzę.” (Bereszit 4:7, tłumaczenie Tora Pardes Lauder).

Biblia Tysiąclecia tłumaczy ten werset:

„(…) jeżeli zaś nie będziesz dobrze postępował, grzech leży u wrót i czyha na ciebie, a przecież ty masz nad nim panować”

Timszol przetłumaczone jest to jako „masz panować”. Podobnie jest w absolutnej większości tłumaczeń na języki narodowe.

Ale słowo „timszol” (od לִמְשָׁל limszol – „panować, mieć władzę”) nie znaczy tu „masz panować”, ale „masz [posiadasz] nad nim władzę”, co oznacza: „możesz [nad nim] panować”, bo posiadasz potrzebne do tego zdolności.

Już Raszi w komentarzu do tego wersetu pisze: „jeżeli chcesz, możesz go (grzech) pokonać”. „Możesz”, ale nie „musisz”, ani nie „ masz”. I „jeżeli chcesz”.

A wcześniej Talmud stwierdza: “jeżeli chcesz, możesz opanować złe skłonności, bo jest napisane: możesz je pokonać” (Kidduszin 30b, także: Sifrei Ekew 45)

Dlaczego jest tak istotne, aby tłumaczyć „timszol” jako „możesz panować”, a nie „masz panować”?

Bo stwierdzenie „możesz panować”, które wypowiada Bóg do Kajina, zawiera w sobie esencję wolnej woli, którą Bóg dał człowiekowi. Wolna wola oznacza możliwość czynienia dobra albo czynienia zła, oznacza wybór pomiędzy grzechem a odrzuceniem grzechu, oznacza tu – w tej konkretnej sytuacji – wybór pomiędzy tym, czy Hewel (Abel) będzie żył, czy zostanie zamordowany. [Kajin – jak wiadomo – nie wykorzystuje swojej władzy nad grzechem, ale wykorzystuje wolną wolę do uczynienia zła: morduje brata (następny werset 4:8)]

To słowo jest tak ważne, bo w nim Bóg potwierdza to, co czyni człowieka człowiekiem i odróżnia go od wszystkich innych istot (zwierzęta nie mają wolnej woli i posługują się bez jej udziału mechanizmem automatycznego instynktu; w sferze symbolicznej, anioły też są pozbawione wolnej woli i stanowią jedynie narzędzie w działaniach Boga).

Tylko do człowieka może odnosić się w tym kontekście słowo „timszol”. Jest więc ono definicją jego wolności i jednocześnie odpowiedzialności. „Możesz panować [nad grzechem]” oznacza bowiem prawo wyboru i obowiązek poniesienia za ten wybór konsekwencji. Tylko człowiek został stworzony z zdolnością do popełnienia zła, ale jednocześnie została dana mu umiejętność pokonania tego zła nawet wtedy, gdy jest ono już „na progu”, „u wrót”. Jednak nie ma tu przymusu! Bóg nie zmusza człowieka do powstrzymywania się od czynienia zła. Nakazuje mu, ale nie zmusza. To wielka i zasadnicza różnica.

„Możesz panować”. Słowa te, skierowane do Kajina, odnoszą się do każdego człowieka i są aktualne w każdych okolicznościach oraz w każdym czasie historycznym i indywidualnym. Nie mamy władzy nad spadającymi na Ziemię meteorytami, nad huraganami, powodziami, trzęsieniami ziemi, ale mamy władzę nad swoimi złymi instynktami, nad niszczącymi odruchami, które krzywdzą nas samych i innych ludzi. Mamy umiejętność samokontroli. Ale musimy chcieć z tej umiejętności, z tej zdolności korzystać.

Dlatego można argumentować, że słowa Boga skierowane do człowieka w wersecie 4:7 pierwszej księgi Tory są jednymi z najważniejszych w całej Biblii Hebrajskiej.

Obraz: „Kain zabija Abla”, Pietro Novelli, ok. 1632

(pj)