Co oznacza w praktyce żydowski, religijny termin „lifnim miszurat hadin„?

Chodzi nie o samo tłumaczenie zwrotu, ale wyjaśnienie, kiedy zachodzi sytuacja „wyjścia poza prawo” oraz czy jest to wymóg, czy raczej oczekiwanie.

Odpowiedź:

Termin ten („wyjście poza literę prawa”) dotyczy sytuacji, gdy religijne poczucie sprawiedliwości powinno być ważniejsze od halachy (prawa religijnego). Oznacza to, że gdy halachicznie mamy prawo postąpić w określony sposób, ale wiemy, że nie będzie to etyczne i uczciwe wobec bliźniego, powinniśmy wybrać uczciwość ponad halachę. Klasyczny przykład: kupiec jest pogrążony w modlitwie. Wchodzi nabywca i oferuje mu określoną sumę za pewien przedmiot. Kupiec nie chcąc przerywać modlitwy, nie odpowiada. Handlarz uznaje jego milczenie za niezgodę na cenę i swoją ofertę podwyższa. Znów milczenie. Znów oferta wyższej ceny. W tym momencie kupiec kończy modlitwę i wedle „lifnim miszurat hadin”, odpowiada, że nie weźmie tej trzeciej, ani tej drugiej ceny, tylko pierwszą – najniższą, ponieważ gotów był sprzedać przedmiot za tę sumę, a jego milczenie nie było próbą uzyskania wyższej sumy, ale wynikało z modlitwy. A przecież halachicznie byłby w porządku akceptując najwyższą ofertę, bo nie wyraził zgody na pierwszą zaoferowaną sumę, ani na drugą. Oto uczciwość przekraczająca zasady halachy! Nie wystarcza przestrzegać prawa. Należy iść dalej: czynić więcej dobra niż wymaga prawo. Jest to oczekiwane i zarazem jest wymogiem, ale nieweryfikowalnym przez ludzi, ponieważ TYLKO ten modlący się zna prawdę (że był gotów sprzedać przedmiot za pierwszą oferowaną cenę). I Bóg.

(pj)

Obraz: Żydowscy kupcy w Warszawie, Jan Feliks Piwarski  (1794–1859)