Uroczy pomysł, urocza graficznie książeczka, której okładka przypomina stronę klasera ze znaczkami – reprodukcjami rysunków Schulza. Janusz Palikot określa ją mianem szkatułki.

Mini eseje, a właściwie zbiór luźnych refleksji pobudzanych fragmentami prozy, grafikami cliché-verre. Własne, wsobne, intymne czytanie Schulza.

Schulz i Palikot. Jeden z Drohobycza, drugi z Biłgoraja – pięknie zażydzonych* przed wojną miasteczek. Żyd oraz autor słów: “Być Polakiem, to w części być Żydem”.

Uznawana za zaginioną powieść “Mesjasz” skorelowana z usuniętą przez informatyka pierwszą wersją “Nieprzeżytej fermentacji”.

Wyjeżdżająca z nocnego lasu dorożka, z nastawioną budą i płonącymi latarniami – jeden z obsesyjnie powracających motywów w twórczości plastycznej Schulza. Palikot zestawia go z najsłynniejszym wierszem Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, dedykowanym “Natalii – która jest latarnią zaczarowanej dorożki”.

Kim były latarnie Brunona Schulza? Lolity, dominy, kobiety upadłe, intelektualne muzy…

“Fermentacja pragnień” – świetne podsumowanie nie tylko obu gałęzi talentu Schulza, ale także jego życia. Fermentacja to proces niedokończony – może dlatego Schulz tak kręci odbiorców jego dzieł? Metafizyka, maniera, mistrzostwo, mitologizacja rzeczywistości… Wszystko to wzięło swój początek w dużej głowie małego człowieczka.

Wreszcie Golem… Monstrum z gliny stworzone za pomocą tajemnych rytuałów na obraz i podobieństwo człowieka, ożywione wsuniętą do ust karteczką z hebrajskim słowem Emet (prawda). Postać o nadnaturalnych mocach miała bronić społeczność żydowską przed wrogami. Zbuntowany Golem w końcu zaatakował swoich. Usunięcie pierwszej litery przekształciło Prawdę w Śmierć (met – umrzeć, martwy). Rabin-stwórca zamienił olbrzyma w kupkę prochu.

Sztuczna Inteligencja jawi nam się jako Golem wszechczasów! Zanim zacznie tworzyć za ludzi: wiersze, opowiadania, eseje sięgnijmy po “Zaczarowaną dorożkę”, “Sklepy cynamonowe”, “Nieprzeżytą fermentację”. 

Aleksandra Buchaniec-Bartczak

Dzięki uprzejmości Wydawnictwa Eperons-Ostrogi.

*określenie autorstwa Feliksa Scharfa