Dlaczego Żydzi palą chleb przed świętem Pesach?

Dlaczego Żydzi od tysięcy lat przed świętem Pesach szukają w swoich domach chleba, mąki, wszystkich produktów zbożowych lub zawierających zboża, po czym je niszczą, palą albo sprzedają (symbolicznie, na okres święta) nie-Żydom?

Pesach jest świętem upamiętniającym Wyjście Żydów z niewoli egipskiej.

Judaizm określił swoje filozoficzne horyzonty w znacznym stopniu w opozycji do wartości dominujących w kulturze Egiptu.

Paradoksalnie, ta wielka starożytna cywilizacja odcisnęła swoje trwałe piętno na losach ludzkości nie tym, co głosiła (np. kult śmierci), ale tym, co było tych wartości zaprzeczeniem: skupieniem na życiu, na doczesności.

Kultura i cywilizacja egipska miały obsesję na punkcie śmierci i „istnienia po śmierci”. Ogrom piramid (monumentalnych grobowców, których budowa kosztowała tysiące istnień egipskich chłopów i niewolników, którymi, między innymi, byli właśnie Żydzi), wspaniałość komnat zmarłych władców w Dolinie Królów, doskonałość zachowania ciał zmarłych ludzi w postaci mumii – najlepiej świadczą o tym, jak bardzo ważna była śmierć i przejście do dalszego istnienia po życiu doczesnym dla tej największej religii politeistycznej, z którą zetknęli się Żydzi.

Tora kształtowała zupełnie nową religię, nowy światopogląd. Stawiały sobie one (między innymi) za zadanie odcięcie Żydów od kultury kraju, który opuszczali.

Oto trop rozumowania:

Położenie geograficzne Egiptu – delta Nilu —> coroczne wylewanie Nilu —> niezwykle dogodne warunki do rozwoju rolnictwa (żyzna ziemia, nawodnienie)—>

Wielka obfitość zboża —> odkrycie przez Egipcjan sposobu pieczenia chleba z wykorzystaniem drożdży; produkcja chleba —> chleb w świecie starożytnym symbolizuje Egipt —>

Z kolei Egipt symbolizuje zniewolenie —> ponieważ swój rozwój opiera w znacznym stopniu na niewolnictwie —>

A także symbolizuje śmierć. Dowodami na rolę, jaką śmierć i jej kult odgrywały w kulturze Egiptu są zarówno piramidy (grobowce) jak i mumie (przygotowanie ludzkich zwłok do dalszej podroży w krainie śmierci) —>

Zerwanie przez Hebrajczyków z Egiptem, ich Wyjście z Egiptu jest wyborem wolności nad zniewoleniem. A także wyborem przeciwieństwa śmierci, czyli wyborem życia.

[„Patrz, składam przed tobą dzisiaj życie i dobro, śmierć i zło” i „Świadczę się przed wami dzisiaj niebem i ziemią: życie i śmierć składam przed tobą, błogosławieństwo i przekleństwo; wybierz życie, abyś żył ty, i potomstwo twoje” – czytamy w Torze (Dewarim 30:15, 18)].

Życie – w rozumieniu judaizmu – oznacza zerwanie z niewolą, podjęcie ryzyka, wybór samodzielności, odpowiedzialności za swoje postępowanie, odwagi, oraz przyjęcia jasno określonych zasad moralnych, czyli zaakceptowanie Dziesięciu Przykazań (Oświadczeń) i całej Tory, bo przecież po Wyjściu z Egiptu, po 49 dniach wędrówki przez pustynię (7×7) Izraelici otrzymali Torę, a w niej system moralny i etyczny składający się z nakazów i zakazów, które uczyniły ich naprawdę wolnymi.

Symbolicznym zerwaniem z Egiptem jest zakaz spożywania i posiadania w okresie święta Pesach chleba i innych przetworów otrzymywanych z ziaren zbóż, czyli chamecu. Chamec – jak powiedzieliśmy – symbolizuje Egipt. Zerwanie z Egiptem dokonuje się od nowa i zostaje potwierdzone od tysięcy lat przez odszukanie i zniszczenie, spalenie lub sprzedanie wszystkich produktów ze zbóż.

Palenie chamecu przed świętem Pesach (fot. Valley2city)

Chamec to produkt z każdego z pięciu podstawowych zbóż: pszenicy, żyta, jęczmienia, orkiszu i owsa, który wszedł w kontakt z wodą na czas co najmniej 18 minut. Przyjmuje się, że w takim zbożu rozpoczął się już proces zakwaszania, ponieważ właśnie po 18 minutach w cieście powstałym z mieszanki mąki z wodą rozpoczyna się fermentacja. Chamec to także każdy produkt wytworzony z użyciem tych zbóż lub w którym jakiekolwiek z nich występuje choćby w minimalnych ilościach.

Czyli chamec to każdy rodzaj pieczywa i wszystko, w produkcji czego użyta została mąka z tych zbóż lub ich ziarna.

Jedyny wyjątek stanowi specjalnie przygotowana maca. Dlatego w czasie Pesach wolno spożywać – z wszelkich produktów mącznych i zbożowych – jedynie macę. Bo maca była pokarmem opuszczających Egipt uciekinierów. Tradycja głosi, że opuszczali Egipt w pośpiechu, więc nie mieli czasu na upieczenie chleba. Maca była także pokarmem ludzi najuboższych i zniewolonych – „chlebem niedoli”.

Judaizm uważa, że każdy człowiek ma potencjalną skłonność do arogancji, niesprawiedliwości, zarozumiałości, mściwości, zniewolenia innych. Cechy te charakteryzowały egipskich właścicieli niewolników i prześladowców ludu Izraela. Symbolizował je właśnie chamec – niezbędny do wytwarzania najpopularniejszego produktu egipskiego, którym był chleb – wynalazek cywilizacji egipskiej i symbol triumfu Egiptu nad resztą świata – robiony ze zbóż tak obficie zbieranych w starożytnym świecie wyłącznie w delcie Nilu i na równinach zalewanych jego wodami. Chleb był podstawowym i najbardziej „egipskim” pokarmem właścicieli niewolników, a więc chlebem ludzi złych.

Zauważmy istotną sprawę: stosowany przez Egipcjan proces fermentacji jest procesem „zepsucia” [coś, co ulega zakwaszeniu, uważane jest za zepsute]. Egipt wykorzystywał w produkcji chleba proces rozkładu materii organicznej, a jednocześnie budował swoją cywilizacyjną potęgę również na rozkładzie, na zepsuciu moralnym i duchowym. „Zakaz spożywania, a nawet posiadania chleba przez okres siedmiu dni święta Pesach – święta upamiętniającego wyjście z Egiptu, najważniejszego wydarzenia Tory po Kreacji Świata – był przede wszystkim symbolicznym odrzuceniem Egiptu”.

Odszukanie, zniszczenie, spalenie, sprzedanie i unieważnienie chamecu jest symbolicznym zerwaniem z wszystkim tym, co od ponad trzech tysięcy lat oznacza dla Żydów Egipt zarówno w wymiarze historycznym jak i – przede wszystkim – duchowym.

Dlatego od tysiącleci jest zwyczajem, że w okresie poprzedzającym święto Pesach należy starannie oczyścić dom z chamecu, po czym przeprowadzić jego wnikliwe poszukiwanie (bedikat chamec). Ten chamec, którego nie udało się znaleźć, należy uznać symbolicznie za unieważniony podczas ceremonii zwanej bitul chamec. Natomiast znalezione jego resztki – w tym kawałki i okruchy chleba – należy spalić w dniu 14 nisan około godziny 9 rano, podczas obrzędu biur chamec.

Ilustracja z „Hagady na Pesach” z okresu przed 1939 rokiem.

(opr. Paweł Jędrzejewski)

3 myśli na temat “Dlaczego Żydzi palą chleb przed świętem Pesach?

  1. Dobry artykuł ale podaje ludzkie powody usunięcia zakwasu. Niechęć do Egipcjan co jest zrozumiałe. Ale jest jeszcze jeden aspekt sam B-G nakazuje usunięcie zakwasu np. Szemot 18 15. Zakwas w torze symbolizuje zepsucie. Pozdrawiam

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s