Żydowskie nazwiska

PYTANIE: Skąd wśród nazwisk żydowskich nazwiska odnoszące się do nazw kamieni szlachetnych (Rubin, Szafir, Diament)?

ODPOWIEDŹ : Prawa – wydane i wprowadzone w życie w Austrii w latach 1781-1787 przez cesarza Józefa II (Das Patent über die Judennamen) – zmuszały Żydów do przyjmowania nazwisk niemieckich lub brzmiących z niemiecka. Dotychczas Aszkenazyjczycy obywali się bez nazwisk – używali imienia własnego z dodatkiem imienia ojca, często w formie zachowującej brzmienie hebrajskie i jednocześnie wymowę w jidysz, np. Awaraham ben Zewi lub Jicchak ben Josef.

Hebrajsko brzmiące nazwiska zostały zakazane. Urzędnicy cesarscy, dla ułatwienia sobie pracy, nadawali Żydom najczęściej cztery nazwiska: Weiss (biały), Schwartz (czarny), Gross (duży), Klein (mały). Na mocy prawa, Żydzi z rodu kapłanów (kohenów) i lewitów mogli domagać się nazwisk zgermanizowanych, ale wskazujących na ich status: Cohnstein, Katzman, Aronstein, Levinthal. Ogólnie: typowe nazwiska rodów kapłańskich to np. Cohen, Cohn, Katz, Kohn, Kogan, Kahane, Kahneman, Kaplan, Kahn, Kahana, Aaronson, Rappaport (od staroniemieckiego „rappe” – kruk). Z kolei takie nazwiska jak Lewi, Lewiński, Levine, Lewicki – sugerują pochodzenie z rodu Lewiego i przynależność do lewitów (pomocników kapłańskich) w Świątyni Jerozolimskiej. Ciekawym nazwiskiem jest Segal (Sigal, Sagal, Chagall), które pochodzi według niektórych teorii od hebrajskiego segan lewajja (przywódca lewitów), a według innych – od segan lekohen (pomocnik kapłański).

Części nadano nazwiska od nazw miejscowości, z których pochodzili, np. Prager (z Pragi), Posner (z Poznania), Krakauer (z Krakowa), Epstein (z miasta Eppstein w Hesji), Landau (z miasta Landau in der Pfalz), Shapiro (z miasta Speyer [Spira] nad Renem), Dreyfus (z miasta Trier [Trewir] w Nadrenii-Palatynacie), Horowitz (z miasta Hořovice w Czechach).

Na listach sporządzonych przez urzędy austriackie znalazła się także grupa nazwisk uznawanych za ładne. Nawiązywały one do nazw kamieni szlachetnych i kwiatów. Podobno za otrzymanie jednego z tych nazwisk wymagana była często łapówka. Poza pospolitymi – Goldstein, Silberstein, Bernstein, były takie nazwiska jak Lilienthal (Dolina Lilii), Edelstein (Szlachetny Kamień), Rozenthal (Dolina Róż), a także Saphir, Diamant, Rubin, Rubinstein, Krystall, które były prezentowane często jako nawiązujące do nazw dwunastu kamieni w napierśniku Najwyższego Kapłana (Świątyni Jerozolimskiej). Ponadto – jak piszą historycy – za łapówkę Żydzi mogli otrzymać nazwisko Kluger („mądry”) lub Frohlich („szczęśliwy”).

Odmowa zapłacenia łapówki mogła spowodować urzędowe przydzielenie wyszydzającego nazwiska. Stąd obecność takich nazwisk jak np. Borgenicht („nie pożyczaj”), Wanzreich („bogaty w pluskwy”), Niemand („nikt”), Affengesicht („małpia twarz) lub Eselkopf („ośla głowa”).

Trzeba także wymienić popularne nazwiska pochodzące od wykonywanych czynności – religijnych lub świeckich: np. Kuszner, Kusznir (kuśnierz), Szuman (szewc), Szulman (pracownik synagogi), Sofer (pisarz), Kantor (śpiewak – także Chazan), Gabbaj (asystent synagogalny).

Po edykcie cesarza austriackiego – dotyczącego urzędowego ustalenia nazwisk Żydów – podobne prawo wprowadzone zostało wkrótce w Prusach, a w roku 1808 na ziemiach na zachód od Renu – znajdujących się pod władaniem cesarza Napoleona.

(St.614.Prz.)

5 myśli na temat “Żydowskie nazwiska

  1. Zastanawiam się nad nazwiskiem Zeman. Mój tata, po komunii świętej dostał jakiś dokument z tym nazwiskiem. Jednakże nazwisko trzeba było zmienić , pradziadek się zgodził, prababcia nie.
    Zatem ja nazywam się Seemann.
    Czy to też mogłoby wskazywać na żydowskie pochodzenie?

    Polubienie

  2. Jeżeli chodzi o nazwisko Segal, to „sgan” cohen znaczy dosłownie „zastępca”, czyli sgan cohen tzedek- zastępca kapłana, lub ten zaraz po nim.

    Polubienie

  3. Moja rodzina od strony Ojca pochodzi z okolic Siemiatycz, których przed wojną w 70-80 proc. mieszkańców stanowili Żydzi. Ich głównym zajęciem był handel, skup i sprzedaż, puchu. Tam było centrum na pewno na Polskę, a być może nawet Europę. Tak własnie brzmi moje nazwisko (Puch). Czy może ono świadczyć o żydowskich korzeniach tej części rodziny? Jak mogę to sprawdzić? Z góry dziękuję za ew. odpowiedź, pzdr

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s