ZNOWU PURIM

Znacie historię radosnego święta Purim? No to posłuchajcie:
Perski król Ahaswerus urządza wielką półroczną imprezę, a królowa Waszti odmawia wykonywania rozkazów i jest potrzebna nowa królowa. Nową królową zostaje Estera, która nie ujawnia swojej żydowskości. Mordechaj, przywódca Żydów, odkrywa plan zamachu na króla, co stawia go w korzystnej pozycji u króla. Wszystko to przydaje się, gdy Haman, najwyższy doradca króla, uzyskuje dekret o zagładzie wszystkich Żydów. (Purim to perskie słowo oznaczające „loterię”, którego Haman użył do określenia daty planowanego zniszczenia Żydów).
W końcu, dzięki złożonemu zwrotowi wydarzeń, Estera zmienia dekret, Haman zostaje powieszony na szubienicy, a Mordechaj zostaje premierem.
Ze względu na jej odwagę i ważną rolę w ratowaniu Żydów, historia Purim jest znana jako „Megillat Esther” lub Zwój Estery.

Co się robi w Purim? Istnieje kilka powszechnych praktyk na Purim:

* Daje się prezenty biednym ludziom.

* Czyta się megillah, historię Purim.

* Je się świąteczny posiłek (seudah) z dużą ilością wina.

* Daje się przyjaciołom jedzenie, zwane mishloah manot.

* Je się Hamantaszen, trójkątne ciasteczka nazwane tak po nikczemnym Hamanie.

Wiele osób przebiera się w kostiumy, zgodnie z motywem Purim jako świętem przebrania, w którym nic nie jest takie, jakim się wydaje. Synagogi i wspólnoty organizują przedstawienia i festiwale specjalnie na ten dzień. Tradycyjnie, gdy podczas czytania megillah wypowiadane jest na głos imię Hamana, słychać hałas lub narzekanie.
Dzięki kostiumom, zabawom i mnóstwu picia, Purim, który w 2021 roku rozpoczyna się o zachodzie słońca w czwartek 25 lutego (14 dzień hebrajskiego miesiąca Adar), jest jednym z najbardziej hałaśliwych świąt judaizmu.

Wiecie już o pięknej Esterze udaremniającej plany złego Hamana, o zwyczaju upijania się i co to jest Hamantaszen. Ale jest kilka rzeczy związanych z tymi świętami, które mogą was zaskoczyć:

* Estera była wegetarianką (a przynajmniej fleksitarystką). Według midraszu, gdy królowa Estera przebywała na dworze króla Ahaswerusa, stosowała ona dietę wegetariańską składającą się głównie z roślin strączkowych, aby nie łamać praw kaszrutu (koszerności). Z tego powodu na Purim istnieje tradycja jedzenia fasoli i grochu. (W końcu będziecie potrzebować czegoś zdrowego po wszystkich gorzałkach i Hamantaszen).

* Powinno się znaleźć pośrednika, który dostarczy wasze mishloach manot, kosze z prezentami tradycyjnie wymieniane z przyjaciółmi i rodziną na Purim. Werset z Księgi Estery o mishloach manot mówi, że powinniśmy wysyłać sobie prezenty, a nie dawać je sobie. To znaczy, że lepiej jest wysłać paczki smakołyków znajomemu przez posłańca, niż po prostu je wręczać. Każdy może działać jako pośrednik, więc nie krępuj się użyć poczty, która pomoże wam dostarczyć prezenty. Dosyć aktualne w czasach Covid 19.

Księga Estery jest jedną z tylko dwóch ksiąg biblijnych, które nie zawierają imienia Boga. Druga to Pieśń nad PieśniamiKsięga Estery nie wspomina również o Świątyni, o modlitwie ani o żydowskich zwyczajach, takich jak kaszrut [przestrzeganie koszerności].

* Kształt Hamantaszen miał symbolizować kapelusz Hamana – albo jego uszy lub kieszenie. Niektórzy twierdzą, że te ciasteczka reprezentują uszy Hamana (ich hebrajskie imię oznei Haman oznacza właśnie to) i odnoszą się do zwyczaju odcinania uszu przestępcy przed egzekucją. Inna teoria głosi, że te trzy rogi reprezentują trzech patriarchów, których moc osłabiła Hamana i dała Esterze siłę do ratowania Żydów. Jeszcze inna teoria: ponieważ niemieckie słowo „tasche” oznacza „sakiewkę” lub „kieszeń”, ciasteczka mogą oznaczać kieszenie Hamana i pieniądze, które ofiarował królowi za pozwolenie na zabijanie Żydów. Wreszcie, w ostatnich latach niektóre feministki zasugerowały, że ciasteczka, które w końcu nie różnią się wyglądem od żeńskich części rozrodczych, miały być symbolami płodności.

Księga Estery, która według wielu uczonych jest fikcyjna, może być adaptacją historii babilońskiej. Niektórzy uczeni argumentują, że Księga Estery zaadaptowała opowieści o tych pogańskich bogach – Marduk stał się Mordechajem, a Isztar przemieniona w Esterę – aby odzwierciedlić realia jej własnych żydowskich autorów na wygnaniu.

Purim obchodzony jest dzień później w otoczonych murami miastach niż gdziekolwiek indziej. Księga Estery rozróżnia Żydów, którzy żyli i walczyli ze swoimi wrogami przez dwa dni w otoczonej murami stolicy Suza, oraz tych, którzy mieszkali w nieotoczonych murami miastach, gdzie wystarczył jeden dzień, aby pokonać wroga. Rabini zdecydowali, że powinno się dokonać tego samego rozróżnienia, upamiętniając to wydarzenie. W związku z tym, jeśli ktoś mieszka w mieście otoczonym murem od czasów Jozuego (około 1250 roku p.n.e.), jakim była Suza, Purim obchodzony jest piętnastego dnia miesiąca Adar, zwany „Shushan Purim”.

* Tuż po wojnie w Zatoce Perskiej w 1991 roku najpopularniejszym kostiumem na Purim w Izraelu było przebranie się za rzecznika Izraelskich Sił Obronnych, którego twarz pojawiała się w telewizji za każdym razem, gdy rozbrzmiewał alarm rakietowy. Według raportu JTA „uspokajające tony” rzecznika prasowego Nachmana Shai, podczas gdy Izrael był ostrzeliwany irackimi pociskami, przyniosły mu przydomek „National Valium”. W tym roku, podczas gdy wielu kostiumologów uniknęło pokusy tworzenia kostiumów Saddama Husajna (byłoby to jak strój Hitlera, powiedział jeden z zapytanych), piekarnie reklamowały „Saddamtaszen”, które „wygląda i smakuje dokładnie jak Hamantaszen”.

A tym, którzy doczytali to do końca, życzę „A freilichen Purim!”.

Alex Wieseltier
Luty 2021

Ilustracja nad tytułem: „Triumf Mordechaja”, Pieter Lastman, 1624

Jedna myśl na temat “ZNOWU PURIM

Odpowiedz na Makary Pawłow Anuluj pisanie odpowiedzi

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s